I still know what you did last summer....

ทำไมการไหว้เทพเจ้าแห่งโชคลาภจึงเปลี่ยนทิศทุกปี
ทุกครั้งที่ใกล้ถึงเทศกาลตรุษจีนผู้เขียนมักถูกระหน่ำถามถึงทิศที่ไช้ซิ้งเอี๊ย หรือเทพเจ้าแห่งโชคลาภจะเสด็จลงมาเพราะต้องเปลี่ยนทุกปี ตลอดจนเวลาไหว้และหลายครั้งก็จะมีมือใหม่ขอถามถึงของที่ต้องไหว้เพราะอยากไหว้บ้าง

เนื่องจากเนื้อแท้ของการไหว้ไช้ซิ้งเอี๊ย หรือการไหว้เทพเจ้าแห่งโชคลาภคือการไหว้รับทิศที่โลกจะหมุนเข้าหา ณ เวลาแรกของวันตรุษจีนทำให้ธรรมเนียมไหว้ใช้ซิ้งเอี๊ยจะต้องเป็นกลางดึกคืนวันสิ้นปีของจีนขณะย่างเวลาเข้าวันตรุษจีนเสมอ

ของไหว้เด่นจริงๆ
ที่การไหว้อื่นๆ ของจีนไม่มีคือ การนิยมไหว้กิมฮวยคำเต็มจะเรียกว่ากิมฮวยอั้งติ้ว แปลง่ายๆว่าดอกไม้ทองผ้าแพรแดงดั้งเดิมเป็นเครื่องประดับหมวกยศของจอหงวนและขุนนางผู้ใหญ่ใช้ออกงานสำคัญ

เกิดเป็นธรรมเนียมต่อมาว่าคนจีนนิยมนำกิมฮวยมาปักประดับที่กระถางธูป เพื่ออวยพรให้ลูกหลายก้าวหน้ารุ่งเรืองได้เป็นใหญ่เป็นโตแล้วเกิดเป็นความนิยมว่ากิมฮวยนี้จะซื้อคู่ใหม่มาเปลี่ยนในวันตรุษจีนโดยนำมาไหว้ใช้ซิ้งเอี๊ย เพื่อให้เป็นสิริมงคลก่อน

ของไหว้พิเศษอีกอย่างที่หลายบ้านน่าจะมีเหมือนกันคือข้าวสารบางบ้านใส่จานไหว้ แต่ที่บ้านผู้เขียนอาม้าจะใส่ในกระถางธูปให้เป็นที่ปักธูปไปเลยแล้วข้าวสารนี้เมื่อไหว้เสร็จก็จะถูกนำมาหุงทานกันเพื่อให้เฮงเฮง

เช่นเดียวกับของไหว้อื่นๆก็ล้วนต้องการให้มีความหมายอวยพรเฮงๆ อันได้แก่
ขนมอี๋ขนมบัวลอยที่ทำจากข้าวเหนียว ปั้นเป็นลูกกลมๆ ต้มกับน้ำตาลหวานใสเวลาเคี้ยวก็ทั้งนุ่มและหวานเป็นการอวยพรให้ทุกเรื่องที่เข้ามาในชีวิตล้วนง่ายและหวาน

ขนมจันอับซึ่งเป็นขนมแห้งๆ ๕ อย่างอันได้แก่ ข้าวพอง ถั่วตัด งาตัดถั่วเคลือบ และฟักเชื่อม โดยข้าว-ถั่ว-งา คือธัญพืช คนจีนแต้จิ๋ว เรียกว่า เจ๋งจี้ธัญก็ดี เจ๋งจี้ก็ดี ล้วนมีความหมายว่างอกงาม ปลูกแล้วงอกง่ายขอให้ชีวิตได้เจริญก้าวหน้าเหมือนธัญพืชที่งอกง่าย

ส้มไหว้ ๑ จานกี่ผลก็ได้แต่นิยมให้เป็นส้มสีทองโดยความนิยมไหว้ส้มมาจากคำเรียกส้มคำหนึ่งว่า ไต้กิก แปลตรงตัวตามหลักก็คือมหาสิริมงคลแต่ถ้าแปลง่ายๆอย่างชาวบ้านก็คือโชคดี

ชาน้ำไหว้เพื่อให้ใสๆซดคล่องคอขอให้ชีวิตคล่องๆ ไม่ติดขัดทำอะไรก็คล่องแคล่วชำนาญ

ชาใบก็ไหว้ได้ถ้าไม่อยากชงชาน้ำหรือจะไหว้ทั้งชาน้ำชาใบเพื่อให้มีสต็อกอาหารเก็บไว้กินไม่มีขาด

กระดาษเงินกระดาษทองก็ไหว้เพื่อให้มีเงินมีทองนั้นแล

ดอกไม้เพื่อความสดชื่นบางบ้านเน้นจัดไหว้แต่สีแดงเพื่อให้เฮงเฮงกับอีกหนึ่งปัญหาที่มักงงกันว่าขนมอี๋ก็ดี ชาก็ดีจัดวางกี่ที่เพราะบางบ้าน ๓ที่ บางบ้าน ๕ ที่ กรณีนี้มาจากการมีใช้ซิ้งเอี๊ยหลายองค์หลายแบบ


แบบหนึ่งคือไช้ซิ้งเอี๊ยมีองค์บู๊กับองค์บุ๋น อีกแบบคือ โหงวโหล่วไช้ซิ้งเอี๊ยหมายถึงเทพเจ้าแห่งโชคลาภประจำธาตุทั้ง ๕ คือ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไม้ ธาตุไฟและธาตุทอง ถ้ามีครบในดวงชะตาก็จะนำพาให้ชีวิตราบรื่นรุ่งเรืองกับแบบที่เป็นไช้ซิ้งเอี๊ย ๕ หน้า หมายถึง ๕ทิศสะท้อนแก่นแท้ของธรรมเนียมตรุษจีนว่า ทำเพื่ออวยพรให้เฮง เฮง ก็จริงแต่ในรายละเอียดอาจมีแตกต่างกันแล้วแต่นิยม

ทำไมการให้เงินตรุษจีนจึงเป็นเงินอวยพร

กิจกรรมเด่นอย่างหนึ่งของเทศกาลตรุษจีน ซึ่งเด็กๆจะชอบมากคือการได้เงินแต๊ะเอียหรือจะเรียกว่าอั่งเปาที่แปลว่าซองแดงก็ได้จากผู้ใหญ่โดยหลายบ้านจะถือธรรมเนียมว่าให้กันเฉพาะคนในครอบครัวหรือสกุลเดียวกันแล้วอาจจะขยายวงไปถึงคนรักใคร่นับถือกันเหมือนญาติ

โดยแต่โบราณเรียกเงินนี้ว่าเงินเอี๊ยบส่วยจี๊
เอี๊ยบ แปลว่ากด , อัด , ห้าม
ส่วย แปลว่าอายุ


เอี๋ยบส่วยจี๊เป็นดั่งหนึ่งเงินมงคลคุ้มครองชะตาตามตำรา ๑๐๐ธรรมเนียมจีนโบราณ ที่ผู้เขียนมี บอกว่าดั้งเดิมนิยมให้กันในวันสิ้นปีผู้ใหญ่จะเอาเหรียญทองแดง ๑๐๐ อันร้อยด้วยด้ายแดงผูกเป็นพวงให้เด็กในวันก่อนวันตรุษจีนหรือวันสิ้นปีนั่นเองเรียกเงินพวกนี้ว่าเอี๊ยบส่วนจี๊ โดยมีลูกเล่นเล็กๆ ว่า ส่วนที่แปลว่าอายุนี้พ้องเสียงกับคำว่า ส่วย ที่แปลว่าผี ปีศาจ และคำว่าซวย เอี๊ยบส่วย หรือเอี๊ยบซวยจึงแปลว่าห้ามความซวยหรือผี ปีศาจมาสู่

เงินร้อยด้ายแดงทั้งพวงนี้ ดั้งเดิมเด็กๆ คงห้อยไว้กับเชือกผูกเอวเกิดคำว่าแต๊ะเอีย แปลว่า ถ่วงเอว

บางบ้านมีการวางส้มสีทองและลิ้นจี่ไว้ที่หมอนแล้วให้เด็กๆรับประทานก่อนนอนในคืนวันตรุษจีน เรียกผลไม้นี้ว่าเอี๊ยบส่วยก้วย เพื่ออวยพรให้โชคดีซึ่งคนจีนในไทยไม่ได้นำธรรมเนียมวางเอี๊ยบส่วยก้วย ไว้ที่หมอนให้ลูกหลานทานแต่จะเป็นการนำส้มสีทองหรือ ไต้กิก ๔ ผลไปมอบให้แก่ผู้ใหญ่หรือญาติมิตรที่นับถือกันมากกว่า เรียกธรรมเนียมนี้ว่าไป๊เจีย

โดยมีเคล็ดธรรมเนียมว่าเมื่อเรารับส้ม ๔ ผล ที่ห่อในผ้าเช็ดหน้าผู้ชายของผู้ให้มา ก็ให้นำไปเปลี่ยนโดยนำส้มของแขกออกมา ๒ ใบ แล้วใส่ส้มของเราเข้าไปแทน ๒ ใบผูกห่อผ้าเช็ดหน้าคืนแขกไป ดังนั้นส้มสีทอง ๔ ผลนี้ ก็จะมีส้มของแขก ๒ ใบกับของเราอีก ๒ ใบ ถือเป็นการนำโชคดีมามอบให้และแลกเปลี่ยนโชคกันด้วย

ส่วนเงินสิริมงคนั้น จะมีอีกตำราของผู้เขียนเรียกว่าเงินเอี่ยมเส่งจี่หมายถึงเหรียญเงินที่พิชิตความไม่ดีคำเต็มๆคือจับยี่แซเสี่ยวเอี่ยมเส่งจี๋ เป็นเงินเหรียญรูป ๑๒ ปีนักษัตรสำหรับเป็นเครื่องรางคุ้มครองทุกดวงชะตาให้สันติสุขปลอดภัย

แล้วต่อมาเงินเอี๊ยบส่วยจี๋ ที่เป็นเหรียญ ๑๐๐ อันร้อยเชือกแดงก็ดีเป็นเงินเอี่ยมเส่งจี๋ ๑๒ นักษัตรก็ดี ต่อมาก็พัฒนาเป็นการให้ธนบัตรใหม่ๆ ใส่ซองแดงเรียกว่าเงินอั่งเปาก็ได้ เงินแต๊ะเอีย ก็ดีสืบมาโดยคำนึงว่าเงินเอี๊ยมส่วยจี๋ได้หายไป หากเคล็ดการให้ก็ยังคงเพื่ออวยพรนั่นเองเพื่อให้เป็นสิริมงคลแก่ผู้รับว่า

ถ้าเป็นผู้ใหญ่ให้เด็กเล็กๆนี่คือการอวยพรให้เจ้าตัวน้อยเจริญเติบโตแข็งแรง
ถ้าเป็นผู้ใหญ่ให้ลูกหลานที่ทำงานแล้วก็เพื่ออวยพรให้เจริญก้าวหน้าสุขภาพแข็งแรง
หากเป็นลูกที่ทำงานแล้วให้พ่อแม่ก็คือเพื่ออวยพรให้ท่านแข็งแรงอายุยืนยาว โดยการที่ลูกให้พ่อแม่และพ่อแม่ให้ลูกนั้น ต้องเป็นเงินของใครของมัน ไม่ใช่ว่าลูกให้พ่อแม่เมื่อพ่อแม่รับเงินอั่งเปาจากลูกก็ส่งคืนเงินทั้งซองกลับไปแต่ต่างฝ่ายต่างควรเตรียมเงินของตนไว้ให้เรียบร้อย


และเพื่อให้ครบถ้วนความรู้ แม้ว่าผู้เขียนจะเคยเล่าไปแล้วก็ตาม นั่นคือธรรมเนียมการให้เงินเป็นเลขคู่สี่ โดยเริ่มต้นนับแต่จำความได้ผู้เขียนจะได้เงินแต๊ะเอียจากคุณพ่อเป็นแบงก์ร้อยใหม่ ๔ ใบแล้วปีต่อมาก็เบิ้ลเป็นแบงก์ร้อยใหม่ๆ ๘ ใบ ปีถัดมาก็เป็นเงินใหม่ ๑,๒๐๐ บาทคือเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ทุกปี แต่ต้องให้หาร ๔ ลงตัว ปีต่อมาเป็นแบงก์ ๕๐๐ ๔ ใบเป็นเงิน ๒,๐๐๐ บาท

ที่เล่าถึงประสบการณ์จริงตรงนี้ เพื่อเล่าถึง ๒ความนัยว่า นัยหนึ่ง คือ มงคลพรเลข ๔ จากความหมายพ้องเสียงสี่ว่าให้เพื่อ...ซี้วี่อู่หอซิว แปลว่า ทุกชาติทุกเวลาให้มีแต่รับเข้ามาให้เพื่อ...อู่จี๊อู่สี่ แปลว่า ให้มีเงินมีอานาจวาสนา

ส่วนการให้เพิ่มทุกปี เพื่ออวยพรตัวผู้ให้ว่าขอให้ท่านการค้าก้าวหน้ากว่าเดิม จึงให้ลุกๆ เพิ่มได้ทุกปีจนไปสะดุดเวลาที่เศรษฐกิจไม่ดี คุณพ่อก็ถือว่าไม่ให้ลดลงแต่จะให้เท่าเดิมแม้ว่าบางปีนั้นคุณพ่อบอกว่า...ต้องกัดฟันก็ตาม

ซึ่งเคล็ดธรรมเนียมเหล่านี้หากบ้านใดจะทำเหมือนหรือไม่เหมือนอย่างไร ก็ล้วนไม่เป็นไรทั้งสิ้นอยู่ที่ตัวของทุกท่านว่า มีความสุขสบายใจ ขอให้บ่วงสื่อยู่อี่ทุกเรื่องสมปราถนานะคะ

ทำไมตรุษจีน จึงจุดประทัดและเชิดสิงโต 

ขอเริ่มจากธรรมเนียมจุดประทัดก่อนว่า เกิดจากในอดีตมีคนหัวใสนำดินระเบิดไปบรรจุในบ้องไม้ไผ่เล็กๆ แล้วจุด เสียงไม้ไผ่ระเบิดก็ดังสนั่นหู เด็กเล็กได้ยินก็ร้องจ้า บรรดาสุนัขและสัตว์เลี้ยงทั้งหลายต่างพากันกลัวเสียงประทัดวิ่งหนีกันได้ 

ทำให้มีคนคิดว่าเสียงดังโป้งป้างของประทัด น่าจะไล่เจ้าตัวเหนียนได้ ซึ่งเหนียนคำนี้เป็นเสียงจีนกลาง จีนแต้จิ๋วออกเสียงว่า นี้ แปลว่า ปี คนจีนโบราณเชื่อว่าช่วงสิ้นปีที่อากาศหนาวเย็นจัดคนไม่สบายกันมาก เพราะเจ้าตัวเหนียนออกมาอาละวาด การจุดประทัดเสียงดังน่าจะไล่เจ้าตัวเหนียนและโรคภัยไข้เจ็บให้ตกใจกลัวหนีไปได้ 

แล้วต่อมาธรรมเนียมนี้ก็ปรับไปว่า จุดประทัดให้เสียงดังๆ นี้จะเรียกโชคดีให้มาหา บ้างก็ว่า เพื่อให้สะดุดหูเทพเจ้า ท่านจะได้มาช่วยคุ้มครอง 

ส่วนการเชิดสิงโตวันตรุษจีน ที่บางท้องที่จัดเป็นพิธีแห่มังกรใหญ่โต ธรรมเนียมนี้มีความเป็นมาอย่างไร จำได้ว่าเคยเขียนเรื่องการเชิดสิงโตไว้ในตอนความรู้จากคำ...สิงห์ ปัจจุบันอยู่ในหนังสือขุมทรัพย์ความรู้ซ่อนอยู่ในคำจีน 

โดยคนจีนเรียกการแสดงเชิดสิงโตว่า ไซ่จื้อบู่ แปลง่ายๆ ว่า ระบุลูกสิงโต จัดอยู่ในหมวดการแสดงสวมหน้ากากสัตว์ จากบันทึกของราชวงศ์เหนือ...ใต้ (พ.ศ. ๘๕๐ ๑๑๓๒) เมื่อชาวบ้านในมณฑลกวางตุ้ง มีการแสดงเชิดสิงโตเพื่อไล่ผีที่เชื่อว่า มาลงกินผู้ชายและสัตว์เลี้ยง ก่อเกิดเป็นความเชื่อว่า เชิดสิงโตช่วยไล่ภูตผีปีศาจได้ ก็เลยเข้าคู่กันเหมาะมากกับการจุดประทัดวันตรุษจีน 

ส่วนการแห่มังกร ก็เริ่มจากในสมัยราชวงศ์จิ๋นหรือฉิน (พ.ศ. ๒๕๔ ๓๓๙) จัดเป็นการแสดงเล็กๆ แล้วมาจัดเป็นโชว์ใหญ่ที่สวยตระการตาในสมัยราชวงศ์ฮั่น (พ.ศ. ๓๓๗ ๗๖๓) โดยเริ่มต้นจะมาจากตำนานปลาหลีฮื้อกระโดดข้ามประตูสวรรค์ก็จะกลายเป็นปลามังกรมีฤทธิ์เดช โดยปลามังกรนี้ คือสัตว์ยิ่งใหญ่มีพลังอำนาจ ใครได้พบได้ชมก็จะได้รับพลังช่วยเสริมให้เจ้าตัวโชคดีทำมาหากินได้ผลบริบูรณ์ 

แต่เนื่องจากทั้งการเชิดสิงโตและแห่มังกรนี้ ผู้แสดงต้องมีความสามารถพิเศษในเชิงกายกรรมต่อตัว การสมดุลตัว ที่สุดของการเชิดสิงโตคือการได้ซองอั่งเปา สุดยอดของการแห่มังกรคือ การต่อตัวขึ้นไปเพื่อหยิบซองอั่งเปาบนไม้สูง ที่เมื่อทำได้ ความหมายของการได้ซองอั่งเปานี้คือ การจะได้โชคดีกันถ้วนหน้าตลอดปีทีเดียว 


มงคลอาหารไหว้ 

กับข้าวไหว้บรรพบุรุษทำไมมักเหมือนกันทุกครั้ง เช่น ลูกชิ้นปลาผัดต้นกระเทียม เป๊าฮื้อน้ำแดง ขนมกุ๊ยช่าย ฯลฯ เป็นข้อบังคับเหมือน หมู เป็ด ไก่ หรือเปล่า คำตอบคือ 

เมนูกับข้าวไหว้เจ้า หลายบ้านจะคล้ายๆ กัน เพราะนิยมทำกับข้าวที่มีความหมายมงคล ก็เหมือนที่คนไทยนิยมมีขนมมงคล ๙ อย่างในเครื่องขันหมาก มีขนมทองหยิบ ทองหยอด ในงานทำบุญขึ้นบ้านใหม่ 

อย่างไรก็ตามแต่ละบ้านอาจไหว้เมนูไม่เหมือนกัน และการแปลความหมายก็อาจต่างกัน การคิดเหมือนคิดต่าง การทำเท่ากันหรือไม่เท่ากันในเรื่องธรรมเนียมของแต่ละบ้านนั้นเป็นเรื่องธรรมดา 

เพราะคนจีนและคนไทยต่างก็มีพื้นความคิดที่เหมือนกันว่ากับข้าวคาวหวานที่ใช้ไหว้หรือทำบุญ นิยมเลือกที่มีความหมายมงคล 

ชุดของไหว้ที่เป็นของคาว ๕ อย่าง ได้แก่ หมู ไก่ ตับ ปลา และกุ้งมังกร (ต่อมากุ้งมังกรหายาก จึงเปลี่ยนเป็นเป็ดสำหรับคนจีนแต้จิ๋ว และเปลี่ยนเป็นปลาหมึกแห้ง สำหรับคนจีนแคะ) 

หมู มีความหมายถึงความมั่งคั่ง ด้วยความอ้วนของตัวหมู สะท้อนถึงความกินดีอยู่ดี 

ไก่ มีมงคล ๒ อย่างคือ 
๑. หงอนไก่สื่อถึงหมวกขุนนาง ความหมายมงคลจึงเป็นความก้าวหน้าในงาน 
๒. ไก่ขันตรงเวลาทุกเช้า สะท้อนถึงการรู้งาน 

ตับ คำจีนเรียกว่า กัว พ้องเสียงกับคำว่า กัว ที่แปลว่าขุนนาง 

ปลา คนจีนแต้จิ๋วเรียกว่า ฮื้อ โดยมีวลีมงคล อู่-ฮื้อ-อู่-ชื้ง แปลว่า ให้เหลือกินเหลือใช้ ไหว้ปลาเพื่อให้มีเงินเหลือกินเหลือใช้มาก ๆ 

กุ้งมังกร ไหว้ด้วยรูปลักษณ์ของกุ้งที่หัวใหญ่ มีก้ามให้ความรู้สึกถึงอำนาจวาสนา